REPORTAGE
Riorama 24 – december 2018
Hoe bomen helpen bij klimaatsverandering
Aquafin verwerkt de bomen in het straatbeeld via zogenaamde boomgroeiplaatsen zoals onder meer boombunkers.
Boomgroeiplaatsen in de vorm van bomengranulaten.
Een illustratie van een betonnen draagkader.
De tijd dat Aquafin alleen afvalwater transporteerde en zuiverde ligt al enige tijd achter ons. Door het veranderende klimaat en de bijhorende hinder zet de waterzuiveraar in op klimaatrobuuste maatregelen bij de aanleg of het renoveren van het rioleringsstelsel. Door maximaal in te zetten op infiltratie en hergebruik van regenwater probeert het bedrijf zo het hoofd te bieden aan de steeds langer aanhoudende droogteperiodes en extreme regenbuien.
Het opvangen en direct afvoeren van regenwater naar de beken en rivieren is bij Aquafin niet langer de standaard. Meer nog, de waterzuiveraar beschouwt het eerder als een te vermijden kwaad. Bij openbare rioleringswerken zet Aquafin dan ook maximaal in op infiltratie. Infiltratie zorgt ervoor dat water gecontroleerd in de bodem sijpelt. Dat vermijdt wateroverlast want de riolen worden niet overbodig belast, maar helpt ook in tijden van droogte: door de insijpeling van het regenwater hebben de ondergrondse waterbekkens tijd om zich opnieuw te vullen. En daar is nood aan want Vlaanderen is een van de meest waterschaarse gebieden in Europa.
Infiltratie is ondertussen een van de meest courtante toepassingen die bij ontwerp van rioleringen wordt voorzien. Het ter plaatse houden van het water voor infiltratie en hergebruik wordt zo langzaamaan een nieuwe standaard in de strijd tegen klimaatsveranderingen.
Meer bomen in de straat
Een van de middelen die Aquafin inzet om de infiltratie en het hergebruik van regenwater te bevorderen is het op correcte manier planten van bomen in het straatbeeld. Een boom verbruikt tijdens zijn groeiperiode, die loopt van maart tot oktober, namelijk tussen de 400 en 1.500 liter per dag, afhankelijk van de soort. Naast de opvangcapaciteit van water heeft een boom nog andere voordelen: er is meer groen in de straat waardoor de beleving van de omwonenden aanzienlijk verbetert en ook de luchtkwaliteit stijgt. Bijkomend zal ook dat de temperatuur in straten met bomen dalen. Noem het gerust een mooie synergie tussen groen en grijs.
Boomgroeipplaatsen
Aquafin verwerkt de bomen in het straatbeeld via zogenaamde boomgroeiplaatsen zoals boombunkers, of skeletbodems (zie kaderstuk). In zo’n boomgroeiplaats wordt het water op drie niveaus verwerkt. Eerst en vooral door de wateropname van de boom zelf. Is de boom verzadigd dan infiltreert het water verder in de bodem. Is ook die voldaan, vloeit het overtollige water ten slotte, en als allerlaatste uitweg, af naar de riolering.
Zo’n boomgroeiplaats is uiteraard ook aangepast aan de stabiliteit van de wegenis. Boomgroeiplaatsen bewezen hun degelijkheid ondertussen al op verschillende locaties in Nederland. Aquafin bekijkt samen met het Opzoekingscentrum voor de Wegenbouw (OCW), het Agentschap Wegen en Verkeer en AB-Road de mogelijkheden van boomgroeiplaatsen en hoe ze verder in te passen in het Vlaamse straatbeeld.
Natte onderfunderingen
Een andere manier om wateroverlast en droogte tegen te gaan is het gebruik van natte onderfundering. Tot op vandaag gebruiken de aannemers een droge onderfundering bij wegeniswerken. Aquafin onderzoekt samen met OCW en AB-Road de mogelijkheden van die natte onderfundering als opslagplaats van water. Uiteraard is het van belang dat voor die alternatieve methode de stabiliteit dezelfde is als bij de nu gebruikte methodiek. OCW doet daarover op dit moment veldproeven.
Standaardbestek 250
Zodra de resultaten van de onderzoeken geverifieerd zijn, worden de nieuwe materialen en werkwijze in overleg met de Vlario-werkgroep 6, die zich bezighoudt met nieuwe materialen, opgenomen in het standaardbestek 250. Ook de bouwklassen zullen naargelang de resultaten mogelijk worden geherdefinieerd. Ook Aquafin zal de nodige eisen inzake materialen en methodiek opnemen in zijn bestekken.
Aannemers kunnen zich daarna laten testen en certifiëren in die materie. Copro, de onpartijdige instelling voor de controle van bouwproducten, verifieert dan of wordt voldaan aan de eisen van het herwerkte SB250, kijkt of de nodige opleiding is genoten en evalueert een testcase.
Meer groen in de straat
Aquafin zet volop in op nieuwe manieren om in te spelen op de klimaatsverandering. Ontharding, infiltratie en hergebruik van regenwater zijn de nieuwe codewoorden. Het zijn dan ook twee uiterst belangrijke middelen om extreme droogte en hevige regenbuien het hoofd bieden.
Tekst en foto’s Aquafin
Boombunkers en skeletbodems: wat met stabiliteit?
Boombunkers zijn ondergrondse betonnen constructies waarin de boom geplant wordt. Daarvoor gelden de reguliere stabiliteitseisen van betonnen bunkers. In Apeldoorn zie je de bunkers al regelmatig in het straatbeeld. Met succes.
Skeletbodems zijn vergelijkbaar met het zogenoemde Stockholmprincipe: een boomplantplaats met grote keien die de stabiliteit verzekeren. Tussen de keien wordt dan teelaarde met de nodige voedingsstoffen aangebracht. Aquafin onderzoekt de stabiliteit van de skeletbodems verder met OCW en AWV. Voor de knowhow inzake de voedingsstoffen voor de boom laat de waterzuiveraar zich dan weer bijstaan door boomconsulenten.
Boomgroeiplaatsen zijn subsidieerbaar
Wie kan aantonen dat hij/zij door het aanplanten van bomen, de diameter van het regenwatersysteem verkleint, maakt mogelijk aanspraak op subsidies.
De winst is drievoudig. Er is dus geen reden om er niet mee te beginnen:
• Door de aanleg van boomgroeiplaatsen vermindert de wateroverlast en droogte in de straat en/of regio.
• Door de subsidies wint men een deel van de gemaakte investeringen terug
• Door het gebruik van een kleinere diameter voor het regenwatersysteem, dalen ook daar de aanlegkosten
Uiteraard zijn er nog bijkomende voorwaarden om de subsidies te ontvangen. Meer info daarover op de website van de VMM.